2. Nghề làm gốm

Cha ông ta có nghề làm gốm từ khoảng 5000 – 6000 năm trước với đồ đất nung. Ban đầu tổ tiên ta chưa có bàn xoay để nặn gốm mà đan khuôn nan tre theo hình thù mong muốn rồi trát đất vào trong. Sau khi phơi khô thì đem nung, độ lửa chưa cao và chưa đều, đồ gốm long ra khỏi khuôn. Đây là lý do mà đồ gốm thời này có những vết nan tre từ khuôn.

Cuối thời kỳ đồ đá mới thì hình dạng đồ gốm đã cân xứng hơn, quy mô lớn hơn. Tổ tiên ta đã biết pha vụn than và vụn thạch anh vào đất để hạn chế tình trạng đất sét bị gãy nứt do co lại đột ngột khi bị nung lên ở nhiệt độ tương đối cao. Lúc này thì hoa văn hình nan được đưa vào như một dấu hiệu thẩm mĩ thay vì là dấu vết của khuôn. Có nghĩa là lúc này, ta đã có tư duy về nghệ thuật.

Di tích Cổ Loa thời An Dương Vương còn nhiều đấu vết của gạch ngói cổ xưa (khoảng 2200-2300 năm về trước), có hai giếng khơi có đặt khuôn sành 5-7 tầng, đây là giếng cho hoàng gia dùng.

Ta bắt đầu biết làm men sứ dưới thời Bắc thuộc, loại men của người Việt có sự khác biệt với men xanh của người Hán. Đồ gốm bản địa phần lớn màu men trắng ngà và các đồ đựng thường không có quai giả như gốm Hán, màu men trắng ngà này còn để lại dấu vết trên đồ gốm thời Lý. Hoa văn có sự khác biệt khi có sự xuất hiện của voi (không phổ biến trong văn hoá Trung Quốc), hoa văn trống đồng.

Nghề gốm có bước nhảy vọt dưới thời Lý, Trần.Thời Lý: thanh, mỏng, nhẹ, men trắng ngà / vàng, hoa văn hoa sen đa dạng, men mỏng tinh xảo, có khắc chìm; đặc biệt, thời này ta làm ra men xanh trong như ngọc. Tìm thấy đồ sành sứ thời Lý ở cảng Vân Đồn, có thể ta đã xuất khẩu từ thời đó. Men xanh thời lý khác với men xanh nổi tiếng của nhà Tống dù cùng thời. Độ khó: cốt (phần xương) cần chín (lửa cao) nhưng men lại chịu lửa kém hơn; chọn loại đất sét làm cốt để thích hợp với men là điều khó.

Đồ gốm thời Trần mang đúng tinh thần dân tộc thời kỳ đó với vóc dáng to tròn, cao, vững, hoa văn cũng mang đậm tinh thần thượng võ, khoáng đạt.

Thời Lê Sơ đánh dấu sự phát triển phồn vinh của làng Bát Tràng. Thời này cũng xuất hiện nhiều đồ gốm có nước men trắng trong với nét vẽ màu xanh chàm. Thời này đồ gốm cao cấp vẫn xuất khẩu qua hải cảng Vân Đồn.

Các trung tâm làng gốm ở miền Bắc có Bát Tràng, Thổ Hà, Phù Lãng. Ở Thanh Hoá có loại đất đặc biệt làm sành đỏ làm chum lớn đựng tới mấy trăm lít. Nghệ An có nghề làm nồi đất lâu đời. Quảng Ngãi nổi tiếng với choé và độc bình. Bình Định sản xuất đôn, chậu hoa tráng men màu nổi tiếng Nam Trung bộ. Nam bộ có sành trắng tráng và sành xốp tráng men của Lái Thiêu. Đồng bào Thượng ở Tây Nguyên có gốm đen.