5. Nghề làm giấy

Từ thế kỷ 4, học giả Trung Quốc đã ghi chép về thứ giấy thơm của Giao Chỉ tên là “mật hương”, làm bằng gỗ cây trầm: màu trắng, có vân như vẩy cá, mùi rất thơm tho, bỏ xuống nước cũng không nát. Một học giả khác ghi lại tổ tiên đã biết dùng rong rêu lấy dưới biển về làm một thứ giấy gọi là “giấy trắc lý”.Làng Dịch Vọng ở Cầu Giấy ở ngoại ô phía Tây kinh đô Thăng Long được ghi lại có nghề làm giấy từ cuối thời Lý, đầu thời Trần. Thế kỷ có một phường làm giấy khác là Yên Thái cạnh Hồ Tây. “Nhịp chày Yên Thái” chính là nhịp chày giã vỏ dó để làm giấy.Vào thế kỷ 18, Vân Đài Loại Ngữ ghi lại dân gian dùng vỏ cây dó và cây thượng lục để làm giấy. Cây thượng lục là thứ cây hiếm nhưng có thể tạo loại giấy đặc biệt vừa bền dai, vừa trắng sáng, thuộc hạng giấy tốt nhất.

Giấy dó

Cây dó dược chuyển từ rừng trên mạn Yên Bái, Phú Thọ theo sông Lô, sông Thao về Hà Nội.Quy trình:Sơ chế: ngâm nước –> ngâm nước vôi loãng –> nấu cách thuỷ –> ngâm nước vôi loãng lần 2 –> bóc vỏ đen, giữ vỏ trắng.Tinh chế: giã vỏ dó ra thành bùn trắng –> pha vào tàu seo có nhựa cây mò làm keo, trộn thành nước đặc –> tráng thành giấy –> úp vải lên –> xếp lên tập giấy ướt.Làm khô: tập giấy ướt đủ dày –> mang đi ép cho khô –> bóc uốn (can) –> phết lên tường, là cho phẳng.Con gái trẻ seo giấy, các bà các cô các chị can giấy. Công việc khá vất vả.

Các loại giấy khác

Giấy Nghè: có từ thời nhà Lý, trên nền có nổi lên mờ mờ hình rồng phun mây, dành riêng cho nhà vua viết các tờ sắc phong.Dân Bắc Ninh còn làm giấy bằng vỏ cây dâu để in tranh khắc gỗ dân gian.Vùng Nghệ An, Hà Tĩnh xưa kia có 1 số phường làm được giấy nhũ tương, cầm lên tay thấy óng ánh những hạt màu bạc, vàng, dùng để viết những câu đối quý và đã có một thời gian trở thành hàng xuất khẩu.